वीरगन्ज-

खाडी क्षेत्रमा चर्किएको युद्धले नेपालजस्तो आयातमा पूर्ण रूपमा निर्भर मुलुकलाई प्रत्यक्ष संकटतर्फ धकेल्न थालेको छ। ऊर्जा आपूर्ति, उपभोक्ता बजार र वैदेशिक रोजगारी—तीनै क्षेत्रमा देखिएको दबाबले अब यो संकट केवल बाह्य घटना नभई राष्ट्रिय चुनौतीका रूपमा उभिएको छ।

नेपालको इन्धन आपूर्ति संरचना नै बाह्य निर्भर छ। नेपाल आयल निगमले पेट्रोलियम पदार्थ Indian Oil Corporation (आईओसी) मार्फत भारतबाट आयात गर्छ। तर भारत स्वयं खाडी क्षेत्रबाट कच्चा तेल आयात गर्ने भएकाले त्यहाँ उत्पन्न अस्थिरताको सीधा प्रभाव नेपालमा देखिएको हो।

खपतको यथार्थ: संकट किन गहिरो बन्दैछ?

नेपालको मासिक इन्धन खपत हेर्दा संकटको गम्भीरता प्रस्ट हुन्छ ।

• एलपीजी ग्यास: ३.५–४ लाख मेट्रिक टन (करिब १७–१८ लाख सिलिन्डर)

• पेट्रोल: ५–७ करोड लिटर

• डिजेल: ९–१५ करोड लिटर

यी तथ्यांकले देखाउँछन् कि नेपालमा दैनिक जीवनदेखि उद्योग, यातायात र कृषि सबै इन्धनमा निर्भर छन्। यस्तो अवस्थामा आपूर्ति शृङ्खलामा सानो अवरोधले पनि ठूलो संकट निम्त्याउन सक्छ।

स्ट्रेट अफ हर्मुज: संकटको मुख्य नाडी

यो संकटको केन्द्रमा छ Strait of Hormuz जहाँबाट विश्वको करिब २२ प्रतिशत तेल ढुवानी हुन्छ। खाडी क्षेत्रमा तनाव बढेसँगै यो मार्ग असुरक्षित बन्दा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेल आपूर्ति र मूल्य दुवै अस्थिर बनेका छन्।

भारत, जो विश्वकै तेस्रो ठूलो कच्चा तेल उपभोक्ता हो, दैनिक करिब ५५ लाख ब्यारेल तेल खपत गर्छ। Reliance Industries, Bharat Petroleum र Hindustan Petroleum जस्ता कम्पनीहरूले ४० भन्दा बढी देशबाट तेल आयात गरे पनि खाडीमा निर्भरता उच्च छ। यही निर्भरताले नेपालसम्म प्रभाव पुर्‍याएको हो।

ग्यास संकट: चुलोमै देखिएको प्रभाव

ग्यास आपूर्तिमा समस्या देखिन थालेपछि उपभोक्ताको दैनिक जीवन प्रभावित भएको छ। निजी कम्पनीहरूले आईओसीबाट ग्यास ल्याए पनि ढुवानीमा ढिलाइ र आपूर्ति घट्दा बजारमा अभाव चर्किएको छ। मासिक लाखौँ सिलिन्डरको माग भएको देशमा सानो अवरोधले पनि चुलो चिसिने अवस्था निम्त्याएको छ।

वैदेशिक रोजगारी र अर्थतन्त्रमा दबाब

खाडी मुलुकमा कार्यरत लाखौँ नेपाली श्रमिकहरूको सुरक्षा चिन्ता बढेको छ। नयाँ श्रमिक पठाउने प्रक्रिया सुस्त हुँदा रेमिट्यान्समा दीर्घकालीन असर पर्ने संकेत देखिएको छ। यसले नेपालको विदेशी मुद्रा आम्दानीमा समेत दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।

वैकल्पिक रणनीति अब अपरिहार्य

खाडी युद्धले देखाएको यथार्थ स्पष्ट छ,नेपालको ऊर्जा सुरक्षा अत्यन्त कमजोर छ। मासिक लाखौँ टन ग्यास र करोडौँ लिटर इन्धनमा निर्भर अर्थतन्त्र बाह्य संकटबाट सजिलै प्रभावित हुन्छ।

अब दीर्घकालीन समाधानका रूपमा:

• वैकल्पिक ऊर्जा (जलविद्युत, विद्युतीय सवारी) विस्तार

• इन्धन भण्डारण क्षमता वृद्धि

• आपूर्ति स्रोत विविधीकरण

जस्ता रणनीति अवलम्बन नगरेसम्म यस्ता संकट दोहोरिरहने निश्चित छ।