काठमाडौं-

काठमाडौंबाट करिब २ हजार माइल टाढा खाडी क्षेत्रमा चर्किएको इजरायल–इरान युद्धको प्रत्यक्ष राप नेपालका गाउँगाउँसम्म आइपुगेको छ। बजारमा खाना पकाउने एलपी ग्यासको चरम अभाव देखिएसँगै अब उपभोक्ताहरू खाद्यान्न संकटको त्रासमा परेका छन्।

हर्मुजको अवरोध र महँगीको मार

विश्वको महत्वपूर्ण जलमार्ग ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’मा देखिएको अवरोधले विश्व आपूर्ति शृङ्खला नै दबाबमा परेको छ। यो मार्ग केवल तेलका लागि मात्र नभई खाद्यान्न र रासायनिक मल ढुवानीका लागि समेत ‘धमनी’ मानिन्छ। समुद्री व्यापारमा अवरोध आउनासाथ नेपालजस्तो पूर्णतः आयातमा निर्भर देशमा इन्धनपछि खाद्यान्नको मूल्य आकासिने निश्चित देखिएको छ।

उपभोक्तामा ‘स्टक’ राख्ने होड

ग्यासको अभाव झेलेका उपभोक्ताहरू अहिले चामल, दाल र तेल जोहो गर्न रासन पसल र सुपरमार्केटहरूमा झुम्मिन थालेका छन्। भाटभटेनी, बिगमार्ट र सरकारी सहुलियत पसलहरूमा खाद्यान्नको खपत अस्वाभाविक रूपमा बढेको छ।

नेपाल चामल, तेल, दाल उत्पादक संघका द्वितीय उपाध्यक्ष राहुल अग्रवाल भन्छन्, “खपत बढेको छ, तर हामीसँग २–३ महिनालाई पुग्ने खाद्यान्न स्टक छ। धेरै वस्तु भारतबाट आउने हुनाले चामलमा तत्काल समस्या नहोला, तर खाने तेलको भाउ भने बढ्न थालिसकेको छ।”

तेलमा संकट, ढुवानी महँगो

खाने तेलको कच्चा पदार्थ युरोपेली मुलुकबाट आउने र डलरको भाउ तथा इन्धनको मूल्य बढ्दा ढुवानी खर्च (Transportation cost) महँगो भएकाले तेलको मूल्य बढ्न थालेको हो। भारतमा संकट नपर्दासम्म नेपालमा ठूलो अभाव नहुने सरकारी दाबी रहे पनि ढुवानी प्रभावित हुनासाथ बजारमा ‘कृत्रिम अभाव’ सिर्जना हुने जोखिम उच्च छ।

सरकारी भण्डारमा ३३ हजार मेट्रिक टन

खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनीले हाल सरकारी गोदाममा ३३ हजार मेट्रिक टन खाद्यान्न मौज्दात रहेको जनाएको छ। यसले बजारको मूल्यवृद्धिलाई केही हदसम्म नियन्त्रण गर्ने विश्वास लिइएको छ।

निष्कर्ष: परनिर्भरताको महँगो मूल्य

नेपालले हरेक वर्ष अर्बौँको खाद्यान्न आयात गर्छ। आन्तरिक उत्पादन बढाउने कुरा ‘कागज’मै सीमित हुँदा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा सानो झट्का लाग्नासाथ नेपालीको भान्सा प्रभावित हुने गरेको छ। इन्धन र खाद्यान्नमा आत्मनिर्भर नबनेसम्म यस्ता संकटले बारम्बार मूल्यवृद्धि र अभावको नियति दोहोर्‍याइरहने विज्ञहरूको चेतावनी छ।