काठमाण्डौं –
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले गाजाको पुनर्निर्माण तथा संक्रमणकालीन प्रशासन व्यवस्थापनका लागि ‘गाजा शान्ति बोर्ड’ (Board of Peace) गठन गरेका छन्। इजरायल र हमासबीच भएको नाजुक युद्धविराम सम्झौतापछि गाजालाई स्थायित्वतर्फ लैजान यो कदम चालिएको ह्वाइट हाउसले जनाएको छ।

सात सदस्यीय यो बोर्डको अध्यक्ष स्वयं राष्ट्रपति ट्रम्प रहनेछन्। बोर्डमा अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियो, बेलायतका पूर्वप्रधानमन्त्री टोनी ब्लेयर, ट्रम्पका ज्वाइँ तथा दीर्घकालीन सल्लाहकार जेरेड कुश्नर, ट्रम्पका विशेष दूत स्टिभ विटकोफ तथा विश्व बैंकका अध्यक्ष अजय बङ्गा रहेका छन्। थप नियुक्ति आगामी हप्ताहरूमा हुने जनाइएको छ।

गाजाको दीर्घकालीन स्थायित्वका लागि छुट्टाछुट्टै जिम्मेवारी

ह्वाइट हाउसका अनुसार बोर्डका प्रत्येक सदस्यले गाजाको स्थायित्व र दीर्घकालीन सफलतासँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित छुट्टाछुट्टै जिम्मेवारी सम्हाल्नेछन्। ती जिम्मेवारीमा शासन क्षमता विकास, क्षेत्रीय कूटनीति, पुनर्निर्माण, लगानी आकर्षण, ठूला स्तरको वित्तीय सहयोग र पुँजी परिचालन जस्ता विषय समावेश छन्।

ह्वाइट हाउसको वक्तव्यमा भनिएको छ, “संयुक्त राज्य अमेरिका यो संक्रमणकालीन संरचनालाई पूर्ण समर्थन गर्न प्रतिबद्ध छ र इजरायल, प्रमुख अरब राष्ट्रहरू तथा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग नजिकको सहकार्यमा काम गर्नेछ।”

टोनी ब्लेयरको सहभागितामा विवादको सम्भावना

बोर्डमा टोनी ब्लेयरको समावेश क्षेत्रीय रूपमा विवादास्पद हुन सक्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ। सन् २००३ मा इराकमाथि अमेरिकाको नेतृत्वमा भएको आक्रमणमा उनको भूमिकाका कारण उनी मध्यपूर्वमा विभाजनकारी व्यक्तित्वका रूपमा हेरिँदै आएका छन्। सन् २००७ पछि उनी मध्यपूर्व शान्ति प्रक्रियाका लागि ‘क्वार्टेट’ का विशेष प्रतिनिधि बने पनि इजरायलसँग अत्यधिक नजिक भएको आरोपपछि २०१५ मा पद छाडेका थिए।

गत अक्टोबरमा ट्रम्पले ब्लेयरबारे “म टोनीलाई सधैं मन पराउँछु, तर सबैका लागि स्वीकार्य छनोट हो कि होइन भन्ने हेर्न चाहन्छु” भनी स्वीकार गरेका थिए।

नयाँ प्रशासनिक संरचना र सुरक्षा संयन्त्र

ट्रम्पले एर्ये लाइटस्टोन र जोश ग्रुएनबाउमलाई बोर्डका वरिष्ठ सल्लाहकारका रूपमा नियुक्त गर्दै दैनिक रणनीति र सञ्चालन हेर्ने जिम्मा दिएका छन्। साथै, बुल्गेरियाका पूर्व कूटनीतिज्ञ तथा संयुक्त राष्ट्रसंघका पूर्व मध्यपूर्व दूत निकोलाय म्लादेनोभलाई गाजाका लागि उच्च प्रतिनिधि बनाइएको छ।

युद्धपछिको गाजामा दैनिक प्रशासन सञ्चालन गर्न १५ सदस्यीय प्यालेस्टिनी प्राविधिक समिति गठन गरिएको छ, जसको नेतृत्व प्यालेस्टिनी प्राधिकरणका पूर्व उपमन्त्री तथा गाजाका स्थानीय अली शाआथले गर्नेछन्।

यसैबीच, अमेरिकाका विशेष सैन्य बलका पूर्व प्रमुख मेजर जनरल जास्पर जेफर्सलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्थिरीकरण बल (ISF) को नेतृत्व सुम्पिएको छ, जसले गाजाको सुरक्षा अवस्था हेर्नेछ।

युद्धविरामपछि पनि चुनौती कायमै

१० अक्टोबरमा सुरु भएको अमेरिकी समर्थनयुक्त शान्ति योजनाको पहिलो चरणले हमासद्वारा अपहरण गरिएका सबै बाँकी बन्दीहरूको रिहाइ र युद्धविराम सम्भव बनाएको थियो। दोस्रो चरण सुरु भइसकेको भए पनि मानवीय सहायता अभाव र छिटपुट हिंसाले प्रक्रिया अझै चुनौतीपूर्ण रहेको छ।

युद्धविरामपछि पनि इजरायलले आफूले नियन्त्रणमा राखेको गाजाको क्षेत्रमा युद्धबाट जोगिएका हजारौँ संरचना—घर र हरितगृहसहित—भत्काएको छ। उता, हमासले अझै पूर्ण हतियार विसर्जनबारे सार्वजनिक प्रतिबद्धता जनाएको छैन, जुन इजरायलको मुख्य मागमध्ये एक हो।

अमेरिकी डेमोक्रेट सांसद रोसा डेलाउरोले भनिन्, “गाजामा युद्धविरामको दोस्रो चरण सफल हुन पहिलो चरणका सबै प्रतिबद्धता—मानवीय सहायता, इजरायली आक्रमणको पूर्ण रोक, र अन्तिम मृतक बन्दीको फिर्ता—पूरा हुन जरुरी छ। शान्ति निर्माणअघि युद्ध अन्त्य हुनैपर्छ।”

आलोचनात्मक टिप्पणी पनि

डेनभर विश्वविद्यालयका राजनीतिक वैज्ञानिक सेथ मास्केटले सामाजिक सञ्जालमा टिप्पणी गर्दै ट्रम्पको ‘शान्ति बोर्ड’ नामप्रति व्यङ्ग्य गरेका छन्। उनले लेखेका छन्, “भेनेजुएला, इरान, ग्रिनल्यान्ड, क्यानडा र मिनियापोलिसमाथि आक्रमणबारे बैठकबीच ट्रम्पले शान्ति बोर्डका बैठकमा समय निकाल्लान् भन्ने आशा गरौँ।” स्रोत: द ग्रडियन