काठमाडौं-
पूर्वप्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्रशमशेर जबरा पक्राउ परेका छन् । काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालय, टेकुको टोलीले उनलाई आइतबार बिहान महाराजगञ्जस्थित निवासबाटै पक्राउ गरेको हो ।
जबरालाई कुन कसुर वा अभियोगमा पक्राउ गरिएको हो भन्ने विषयमा भने प्रहरीले अहिलेसम्म औपचारिक जानकारी सार्वजनिक गरेको छैन । प्रहरी स्रोतका अनुसार उनीविरुद्ध परेको निवेदनका आधारमा पक्राउ गरिएको हो । त्यसैले अहिले नै पक्राउको कारणबारे निश्चित निष्कर्ष निकाल्न सकिने अवस्था छैन ।
तर जबराको पक्राउसँगै उनको प्रधानन्यायाधीश कार्यकालमा उठेका विवाद, संसदमा दर्ता भएको महाभियोग र न्यायपालिकासँग जोडिएका विभिन्न प्रश्न फेरि चर्चामा आएका छन् ।
को हुन् चोलेन्द्रशमशेर जबरा ?
जबराले २०७५ पुसमा सर्वोच्च अदालतको प्रधानन्यायाधीशको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए । त्यसअघि उनी न्याय सेवामा लामो समय काम गरिसकेका थिए । जनकपुर पुनरावेदन अदालतमा अतिरिक्त न्यायाधीशका रूपमा न्याय सेवामा प्रवेश गरेका जबरा विभिन्न अदालत हुँदै सर्वोच्च अदालतको प्रधानन्यायाधीश बनेका थिए ।
प्रधानन्यायाधीशका रूपमा उनको कार्यकाल भने विवादरहित रहेन । न्यायिक निर्णय, न्यायाधीश नियुक्ति तथा संवैधानिक निकायमा नियुक्तिसँग जोडिएका विषयमा उनीमाथि सार्वजनिक रूपमा प्रश्न उठाइएका थिए ।
महाभियोगसम्म पुग्नुको पृष्ठभूमि
जबराविरुद्ध २०७८ फागुन १ गते प्रतिनिधिसभामा महाभियोग प्रस्ताव दर्ता भएको थियो । प्रस्ताव दर्ता भएपछि उनी निलम्बनमा परेका थिए । महाभियोग प्रक्रिया टुंगो नलाग्दै २०७९ मंसिरमा उनको कार्यकाल समाप्त भएको थियो ।
त्यतिबेला जबराविरुद्ध न्यायपालिकाको नेतृत्वमा बसेर न्यायिक मूल्य–मान्यता कमजोर बनाएको, न्याय प्रशासन प्रभावित पारेको, न्यायाधीश तथा न्यायिक नियुक्तिमा भागबन्डा गरेको र विभिन्न विवादास्पद निर्णय तथा गतिविधिमा संलग्न भएको लगायतका आरोप सार्वजनिक भएका थिए । ती आरोपहरू राजनीतिक तथा संसदीय प्रक्रियामा उठाइएका आरोप थिए; तिनलाई अहिलेको पक्राउको प्रमाणित अभियोगका रूपमा बुझ्न भने मिल्दैन ।
पक्राउको मुख्य कारण के हुन सक्छ ?
अहिलेको सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न यही हो । प्रहरीले पक्राउको अभियोग सार्वजनिक नगरेसम्म यसको जवाफ निश्चित रूपमा दिन सकिँदैन ।
उपलब्ध प्रारम्भिक सूचनाअनुसार जबराविरुद्ध कुनै निवेदन परेपछि अनुसन्धानका लागि पक्राउ गरिएको हुन सक्ने प्रहरी स्रोतले जनाएको छ । त्यसैले अहिले तीनवटा विषयमा विशेष चासो देखिएको छ ।
पहिलो, उनीविरुद्ध परेको पछिल्लो निवेदन वा उजुरीमा के आरोप लगाइएको छ भन्ने ।
दोस्रो, उक्त आरोपसँग सम्बन्धित कुनै आपराधिक अनुसन्धान प्रहरीले अघि बढाइरहेको छ कि छैन भन्ने ।
तेस्रो, विगतमा उनीमाथि उठेका न्यायिक तथा प्रशासनिक विवादमध्ये कुनै विषयमा नयाँ प्रमाण वा छुट्टै उजुरीका आधारमा अनुसन्धान अघि बढाइएको हो कि होइन भन्ने ।
यीमध्ये कुनै विषयलाई पनि प्रहरीले औपचारिक रूपमा पुष्टि गरेको छैन । त्यसैले महाभियोगका आरोप र अहिलेको पक्राउबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध रहेको दाबी गर्न अहिले नै हतार हुने देखिन्छ ।
महाभियोगको विषय भने अदालतबाट टुंगिएको छ
जबराविरुद्धको महाभियोगसँग सम्बन्धित विवाद पनि हालै सर्वोच्च अदालत पुगेको थियो । सर्वोच्चको संवैधानिक इजलासले महाभियोगसम्बन्धी रिट खारेज गरेको विवरण सार्वजनिक भएको छ । यससँगै उनको महाभियोग प्रक्रियासँग जोडिएको लामो कानुनी विवाद पनि नयाँ चरणमा पुगेको थियो ।
त्यसको केही समयमै जबरा पक्राउ परेपछि घटनाले थप चासो सिर्जना गरेको छ । यद्यपि महाभियोग प्रकरण र अहिलेको पक्राउ एउटै विषय हुन् भन्ने पुष्टि भने भएको छैन ।
अब प्रहरीले जबराविरुद्धको उजुरी, पक्राउको कानुनी आधार र अनुसन्धान भइरहेको कसुर सार्वजनिक गरेपछि मात्र उनको पक्राउको वास्तविक कारण स्पष्ट हुनेछ ।
