वीरगन्ज –
देशकै प्रमुख औद्योगिक क्षेत्रका रूपमा रहेको बारा–पर्सा औद्योगिक करिडोरमा आज विश्वकर्मा पूजाको रौनक छाएको छ । करिडोरमा रहेका उद्योग, कलकारखाना, वर्कसप तथा विभिन्न प्राविधिक प्रतिष्ठानमा बिहानैदेखि मेसिन, औजार र उपकरण सफा गरेर पूजा गर्ने चहलपहल बढेको छ ।
विश्वकर्मा पूजाको अवसरमा उद्योगमा प्रयोग हुने ठूला मेनदेखि मोटर, जेनेरेटर, विद्युत् उपकरण, फलामे औजार तथा सवारीसाधनलाई फूलमाला र अबिरले सजाइएको छ । उद्योगी, कर्मचारी तथा श्रमिकले सामूहिक रूपमा भगवान विश्वकर्माको पूजा गर्दै आफ्ना कामका साधनप्रति सम्मान व्यक्त गरिरहेका छन् ।
हरेक वर्ष असोज १ गते अर्थात् आश्विन सङ्क्रान्तिका दिन मनाइने विश्वकर्मा पूजा विशेषगरी उद्योग, कलकारखाना, वर्कसप, निर्माण तथा प्राविधिक क्षेत्रसँग जोडिएका व्यक्तिका लागि महत्वपूर्ण पर्व मानिन्छ । बारा–पर्सा औद्योगिक करिडोरमा रहेका सयौँ उद्योगमा यस दिन विशेष रूपमा पूजा तथा प्रसाद वितरण गर्ने परम्परा छ ।
मेसिन र औजारमा फूलमाला, उद्योगमा उत्सव
विश्वकर्मा पूजाका लागि उद्योग परिसर, मेसिन तथा उपकरण सफा गरी रंगरोगन र सजावटसमेत गरिएको छ । ठूला उद्योगमा उत्पादनमा प्रयोग हुने मेसिन, मोटर, जेनेरेटर, बोइलर, विद्युत् उपकरण तथा विभिन्न औजारलाई फूलमाला लगाएर पूजा गरिएको छ ।
वर्कसप तथा ग्यारेजमा पनि मेकानिकले आफूले दैनिक प्रयोग गर्ने औजार, मेसिन तथा सवारीसाधनलाई सफा गरेर पूजा गरिरहेका छन् । ट्रक, बस, कार, मोटरसाइकल, ट्याक्टरलगायतका सवारीसाधनमा अबिर र फूलमाला चढाएर पूजा गर्ने क्रम चलेको छ ।
कतिपय उद्योगमा श्रमिक तथा कर्मचारी मिलेर सामूहिक पूजा गर्ने, प्रसाद वितरण गर्ने तथा साँझ सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गर्ने तयारीसमेत गरिएको छ ।
को हुन् भगवान विश्वकर्मा?
हिन्दू धार्मिक मान्यता अनुसार भगवान विश्वकर्मा देवताका वास्तुकार, शिल्पकार तथा निर्माणकला र प्राविधिक ज्ञानका अधिष्ठाता देवता हुन् । धार्मिक ग्रन्थहरूमा देवताका लागि विभिन्न महल, भवन, नगर तथा अस्त्र–शस्त्र निर्माण गरेको उल्लेख पाइन्छ ।
भगवान विश्वकर्मालाई सिर्जना, वास्तुकला, शिल्पकला, निर्माण तथा प्रविधिको प्रतीकका रूपमा समेत लिइन्छ । धार्मिक कथनअनुसार उहाँले इन्द्रको राजधानी अमरावती, लंकालगायत विभिन्न दिव्य संरचना निर्माण गरेका थिए ।
त्यसैले उद्योग, कलकारखाना, निर्माण, मेसिनरी, सवारीसाधन तथा प्राविधिक कामसँग जोडिएका समुदायले विश्वकर्मालाई आफ्नो सीप र कामका संरक्षक देवताका रूपमा पूजा गर्ने परम्परा रहँदै आएको छ ।
किन गरिन्छ मेसिन र औजारको पूजा?
विश्वकर्मा पूजाका दिन आफूले दैनिक काममा प्रयोग गर्ने औजार, मेसिन तथा उपकरणको पूजा गरेमा ती साधन लामो समयसम्म टिक्ने, कामका क्रममा नबिग्रने र काममा सफलता प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ ।
यस पर्वले धार्मिक आस्थासँगै श्रम, सीप, प्रविधि र उत्पादनका साधनप्रति सम्मान गर्ने सन्देशसमेत दिने गरेको छ । त्यसैले उद्योगी मात्र नभई श्रमिक, कालिगड, मिस्त्री, मेकानिक, इन्जिनियर तथा विभिन्न प्राविधिक क्षेत्रमा कार्यरत व्यक्तिले विश्वकर्मा पूजालाई विशेष महत्व दिने गरेका छन् ।
यस्तो छ विश्वकर्मा पूजा गर्ने विधि
विश्वकर्मा पूजाका लागि सबैभन्दा पहिले पूजा गर्ने स्थान, मेसिन, औजार तथा सवारीसाधन सफा गरिन्छ । त्यसपछि भगवान विश्वकर्माको तस्वीर वा मूर्ति स्थापना गरी कलश राख्ने र दीप प्रज्वलन गर्ने परम्परा छ ।
गणेशलगायत देवी–देवताको पूजा गरेपछि भगवान विश्वकर्माको पूजा गरिन्छ । औजार, मेसिन तथा सवारीसाधनमा अबिर, अक्षता, फूल तथा फूलमाला चढाइन्छ । धूप–दीप बालेर फलफूल, मिठाई तथा अन्य नैवेद्य अर्पण गरी पूजा सम्पन्न गरिन्छ ।
पूजा सकिएपछि सहभागीलाई प्रसाद वितरण गरिन्छ । उद्योग तथा कलकारखानामा सञ्चालक, व्यवस्थापक, कर्मचारी र श्रमिक एकै ठाउँमा भेला भएर सामूहिक रूपमा पूजा गर्ने प्रचलनसमेत छ ।
उत्पादनको केन्द्रमा पर्वको विशेष महत्व
नेपालको औद्योगिक गतिविधिमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउँदै आएको बारा–पर्सा औद्योगिक करिडोरमा विश्वकर्मा पूजाको विशेष महत्व छ । उद्योगमा दिनरात सञ्चालन हुने मेसिन, उपकरण र औजारलाई यस दिन विश्राम दिँदै पूजा गर्ने परम्पराले उद्योगसँग जोडिएको श्रम र प्राविधिक सीपलाई समेत सम्मान गर्ने अवसर प्रदान गर्छ ।
त्यसैले बारा–पर्सा करिडोरका उद्योगमा आज धार्मिक आस्थासँगै मेसिन, औजार र श्रमको सम्मान गर्दै विश्वकर्मा पूजालाई उत्सवकै रूपमा मनाइँदै छ ।
