वीरगन्ज-
भारतीय संगीतको आकाशमा सात दशकभन्दा बढी समयसम्म उज्यालो फैलाएकी महान् स्वरसम्राज्ञी आशा भोसले अब भौतिक रूपमा हामीबीच रहिनन्। ९२ वर्षको उमेरमा मुम्बईस्थित ब्रिच क्यान्डी अस्पतालमा उनको निधन भएसँगै भारतीय संगीतको एक स्वर्णिम युगले अन्तिम सास लिएको अनुभूति भएको छ।
केही महिनादेखि अस्वस्थ रहँदै आएकी भोसलेलाई मुटु तथा श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्यापछि अस्पताल भर्ना गरिएको थियो। गम्भीर अवस्थाबीच शनिबार राति उनले जीवनसँगको लडाइँ हारिन् , तर उनका गीतहरू भने सदियौँसम्म गुञ्जिरहने छन्।
उनको निधन केवल एक व्यक्तिको अवसान होइन, एउटा युगको समापन हो । त्यो युग, जसले संगीतलाई केवल मनोरञ्जन होइन, भावनाको गहिरो अभिव्यक्तिमा रूपान्तरण गर्यो।
सात दशकको अद्वितीय यात्रा, हजारौँ अमर धुनहरू
९ वर्षको उमेरदेखि सुरु भएको उनको गायन यात्रा सन् १९४३ को पहिलो फिल्म गीतबाट औपचारिक रूपमा अघि बढ्यो। १९५० को दशकसम्म आइपुग्दा उनले बलिउडमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाइसकेकी थिइन्। त्यसपछि त उनी संगीतकारहरूको पहिलो रोजाइ बन्न पुगिन्।
नृत्यप्रधान गीतमा सीमित गरिन खोजिएकी आशाले आफ्नो स्वरको जादू गजल, शास्त्रीय र आधुनिक संगीतसम्म फैलाइन्। ‘उमराव जान’को ‘दिल चीज क्या है’ जस्ता गीतहरूले उनको बहुआयामिक प्रतिभालाई अमर बनाइदिए।
सम्मान र उपलब्धिको शिखर
उनले सात पटक फिल्मफेयर पुरस्कार जित्दै आफ्नो प्रभुत्व कायम गरिन्। ‘उमराव जान’ र ‘इजाजत’ का गीतका लागि दुई पटक राष्ट्रिय फिल्म पुरस्कार प्राप्त गर्नु उनको उत्कृष्टताको प्रमाण हो।
उनको स्थान हिन्दी फिल्म संगीतमा प्रायः उनकी दिदी लता मंगेशकरसँग मात्र तुलना गरिन्थ्यो—जुन आफैंमा एउटा दुर्लभ सम्मान हो।
संगीतप्रतिको निष्ठा अन्तिम साससम्म
समकालीन संगीतप्रति आलोचनात्मक दृष्टिकोण राखे पनि उनी सधैं सिक्ने प्रक्रियामा विश्वास गर्थिन्। शास्त्रीय संगीत र पुराना धुनहरूप्रतिको उनको मोहले उनको स्वरलाई जीवनभर ताजा राख्यो।
अमर स्वर, अमिट सम्झना
उनको निधनको खबर छोरा आनन्दले पुष्टि गरेका हुन्। परिवारका अनुसार अन्त्येष्टि सोमबार गरिनेछ।
आज आशा भोसले छैनन्, तर उनका गीतहरू—उनको हाँसो, पीडा, प्रेम र विद्रोह बोकेका स्वरहरू—सदियौँसम्म मानव हृदयमा बाँचिरहनेछन्। उनी केवल गायिका होइनन्, एक युग थिइन्… र अब उनी इतिहास बनिन्।
