काठमाडौं –
नेपाली बजारमा सुनको मूल्यले फेरि नयाँ उचाइतर्फ गति लिएको छ। बिहीबार एकैदिन प्रतितोला ९ हजार ३०० रुपैयाँले बढेपछि छापावाल सुनको मूल्य ३ लाख १३ हजार ४०० रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो कारोबार दिन सुन प्रतितोला ३ लाख ४ हजार १०० रुपैयाँमा कारोबार भएको थियो।
सुनको मूल्यमा आएको यो तीव्र वृद्धिको मुख्य कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनप्रतिको बढ्दो माग र लगानीकर्ताको सुरक्षित लगानीतर्फको आकर्षण हो। पछिल्ला दिनमा अमेरिकी डलर कमजोर हुनु, अमेरिकी ट्रेजरी बन्डको प्रतिफल घट्नु, विश्व अर्थतन्त्रप्रतिको अनिश्चितता र भू–राजनीतिक तनावले सुनको माग बढाएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पछिल्लो समय केन्द्रीय बैंकहरूले समेत सुनको सञ्चिति बढाइरहेका छन्। सन् २०२६ को दोस्रो त्रैमासिकमा केन्द्रीय बैंकहरूको सुन खरिद २८९ टन पुगेको रिपोर्ट गरिएको छ। त्यस्तै, आगामी एक वर्षमा पनि धेरै केन्द्रीय बैंकले आफ्नो सुन सञ्चिति बढाउने संकेत गरेका छन्। यसले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्यलाई थप बल दिएको छ।
विशेषगरी अमेरिकी मौद्रिक नीति, डलरको उतारचढाव र विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा देखिएको राजनीतिक तथा सुरक्षा तनावले लगानीकर्तालाई जोखिमयुक्त सम्पत्तिभन्दा सुनतर्फ आकर्षित गरिरहेको छ। अमेरिकी ट्रेजरीको पछिल्लो कदमपछि बन्डको प्रतिफल र डलरमा आएको गिरावटले पनि सुनको मूल्यमा थप उछाल ल्याएको देखिन्छ।
नेपाली बजारमा कस्तो असर पर्छ?
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुन महँगिँदा त्यसको प्रत्यक्ष असर नेपाली बजारमा पर्छ। नेपालले सुनको ठूलो हिस्सा आयात गर्ने भएकाले अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यसँगै डलरको विनिमय दर र आयातसम्बन्धी लागतले पनि स्थानीय बजार मूल्य निर्धारणमा प्रभाव पार्छ।
सुनको मूल्य यसरी निरन्तर बढ्दा विवाह, चाडपर्व तथा अन्य सामाजिक प्रयोजनका लागि गहना खरिद गर्ने उपभोक्ता सबैभन्दा बढी प्रभावित हुनेछन्। एउटै गहना बनाउन पनि पहिलेको तुलनामा धेरै रकम खर्च गर्नुपर्ने भएकाले मध्यम तथा न्यून आय भएका परिवारमा आर्थिक दबाब बढ्नेछ।
महँगो सुनका कारण गहनाको माग घट्न सक्ने सम्भावना पनि छ। यसले सुनचाँदी व्यवसायीको कारोबारमा असर पार्न सक्छ। मूल्य अत्यधिक बढेपछि उपभोक्ताले नयाँ गहना खरिद गर्नुभन्दा पुरानो गहना बिक्री गर्ने वा खरिद स्थगित गर्ने प्रवृत्ति बढ्न सक्छ।
तर अर्कोतर्फ, पहिले नै सुनमा लगानी गरेका व्यक्ति तथा व्यवसायीलाई मूल्यवृद्धिले लाभ पुर्याउनेछ। सुनलाई सम्पत्तिको सुरक्षा र मूल्यवृद्धिबाट जोगिने माध्यमका रूपमा हेर्ने लगानीकर्ताको आकर्षणसमेत बढ्न सक्छ।
तस्करीको जोखिम पनि बढ्न सक्ने
नेपालमा वैधानिक रूपमा आयात हुने सुनको मूल्य र अन्तर्राष्ट्रिय बजारबीचको अन्तर बढ्दै जाँदा अवैध कारोबार तथा तस्करीको जोखिमसमेत बढ्न सक्ने व्यवसायीहरूको विगतको अनुभव छ। वैधानिक सुन महँगो हुँदा अवैध रूपमा ल्याइएको सुनबाट बढी नाफा कमाउने सम्भावना हुने भएकाले सीमा क्षेत्रमा निगरानी र भन्सार नियन्त्रण थप प्रभावकारी बनाउनुपर्ने देखिन्छ।
यसरी हेर्दा बिहीबारको ९ हजार ३०० रुपैयाँको वृद्धि केवल सुनचाँदी बजारमा भएको सामान्य मूल्य परिवर्तन मात्र होइन। यसले अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक तथा भू–राजनीतिक घटनाक्रमको प्रभाव नेपाली उपभोक्ताको दैनिक खर्च र सामाजिक संस्कारसम्म कसरी पुग्छ भन्ने पनि देखाएको छ।
यदि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुरक्षित लगानीका रूपमा सुनप्रतिको माग, केन्द्रीय बैंकको खरिद र विश्वव्यापी अनिश्चितता कायम रह्यो भने नेपाली बजारमा पनि सुनको मूल्य उच्च तहमा रहने सम्भावना देखिन्छ। यद्यपि अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यमा आएको उतारचढावसँगै नेपालमा पनि मूल्यमा कुनै पनि समय तीव्र परिवर्तन आउन सक्ने भएकाले आगामी दिनमा बजारको दिशा अन्तर्राष्ट्रिय सुन मूल्य, डलरको विनिमय दर र विश्व अर्थतन्त्रका संकेतमा निर्भर रहनेछ।
