काठमाडौं –
बडादसैँअन्तर्गत नवरात्रको छैटौँ दिन आज माता कात्यायनी देवीको विधिपूर्वक पूजा आराधना गरिँदै छ। दुर्गा भवानीका नौ स्वरूपमध्ये छैटौँ स्वरूपका रूपमा पूजिने माता कात्यायनीलाई शक्ति, साहस, धर्म र विजयकी प्रतीक मानिन्छ। धार्मिक विश्वासअनुसार, श्रद्धा र भक्तिपूर्वक उनको आराधना गर्नाले भय, बाधा र संकटबाट मुक्ति मिल्नुका साथै मनोकामना पूरा हुने आस्था छ।
वैदिक सनातन परम्पराअनुसार प्रत्येक वर्ष आश्विन शुक्ल षष्ठीका दिन दसैँ घर तथा पूजा कोठामा माता कात्यायनीको विशेष पूजा गरिन्छ। नवरात्रका अवसरमा गरिने देवी आराधनामा यस दिनलाई विशेष महत्त्वका साथ लिने गरिन्छ।
को हुन् माता कात्यायनी?
पौराणिक मान्यताअनुसार, देवताहरूलाई सताउने असुरहरूको विनाश गर्न भगवती दुर्गाले कात्यायन ऋषिको आश्रममा अवतार लिएकी थिइन्। कात्यायन ऋषिले उनलाई पुत्रीका रूपमा स्वीकार गरेकाले उनको नाम कात्यायनी रहन गएको विभिन्न धार्मिक ग्रन्थमा उल्लेख छ।
माता कात्यायनीलाई दुष्ट शक्तिको नाश गर्ने, धर्मको रक्षा गर्ने र भक्तजनलाई निर्भयता प्रदान गर्ने देवीका रूपमा पूजा गरिन्छ। उनको स्वरूपले अन्यायविरुद्धको संघर्ष, साहस र सत्यको विजयको सन्देश दिने धार्मिक विश्वास छ।
यस्तो छ माता कात्यायनीको पूजाविधि
नवरात्रको छैटौँ दिन बिहानै स्नान गरी घर तथा पूजास्थल सफा गरेर शुद्ध मनले माता कात्यायनीको पूजा आरम्भ गरिन्छ। पूजास्थलमा दीप प्रज्वलन गरी देवीको प्रतिमा वा तस्बिर स्थापना गरेर फूल, अक्षता, चन्दन, धूप, दीप, फलफूल तथा नैवेद्य अर्पण गरिन्छ।
त्यसपछि माता कात्यायनीको ध्यान, मन्त्रजप र स्तुति गर्दै दुर्गा सप्तशती (चण्डी) तथा देवीसम्बन्धी धार्मिक ग्रन्थहरूको पाठ गर्ने परम्परा छ। आफ्नो कुलपरम्परा र धार्मिक विधिअनुसार पूजा सम्पन्न गरी देवीसँग सुख, शान्ति, समृद्धि र परिवारको कल्याणको कामना गरिन्छ।
माता कात्यायनीको प्रचलित मन्त्र यस प्रकार छ :
‘ॐ देवी कात्यायन्यै नमः।’
धार्मिक मान्यताअनुसार श्रद्धा, निष्ठा र भक्तिपूर्वक मन्त्रजप तथा पूजा आराधना गर्नाले आत्मबल बढ्ने, नकारात्मकता हट्ने र जीवनमा सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।
नवरात्रका नौ दिनको विशेष महत्त्व
नवरात्रको पहिलो दिन घटस्थापना गरी जमरा राखिन्छ र माता शैलपुत्रीको पूजा गरिन्छ। दोस्रो दिन ब्रह्मचारिणी, तेस्रो दिन चन्द्रघण्टा, चौथो दिन कुष्माण्डा र पाँचौँ दिन स्कन्दमाता देवीको आराधना गरिन्छ। छैटौँ दिन माता कात्यायनीको पूजा गरेपछि सातौँ दिन कालरात्रि, आठौँ दिन महागौरी र नवौँ दिन सिद्धिदात्री देवीको पूजा गर्ने परम्परा छ।
नवरात्रका नौ दिन देवीका विभिन्न स्वरूपको आराधना गर्दै शक्ति, साहस, ज्ञान र सद्बुद्धिको कामना गरिन्छ। दसैँ घरमा घटस्थापना गरिएको स्थानमा दुर्गा सप्तशती, श्रीमद्देवी भागवत तथा अन्य देवी स्तोत्र पाठ गर्ने चलन छ।
विजयादशमीदेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म दसैँको रौनक
नवरात्रभर पूजा आराधना गरी उमारिएको जमरा र देवीको प्रसाद विजयादशमीका दिन मान्यजनबाट टीका तथा आशीर्वाद ग्रहण गर्दै लगाउने परम्परा छ। नेपालका विभिन्न भागमा कुलपरम्पराअनुसार विजयादशमीदेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म टीका र जमरा लगाउने चलन छ भने कतिपय परिवारमा विजयादशमीका दिन मात्र टीका लगाइन्छ।
धर्मशास्त्रविद्हरूका अनुसार दुर्गा पक्षको धार्मिक परम्परामा कोजाग्रत पूर्णिमासम्म देवीको प्रसादका रूपमा टीका र जमरा ग्रहण गर्ने चलन पनि प्रचलित छ।
बडादसैँ केवल धार्मिक अनुष्ठान मात्र नभई पारिवारिक पुनर्मिलन, आपसी सद्भाव, आशीर्वाद र सामाजिक एकताको पर्वसमेत हो। माता कात्यायनीको पूजा आराधनाले अन्यायमाथि न्याय, अधर्ममाथि धर्म र नकारात्मकतामाथि सकारात्मकताको विजयको सन्देश दिने धार्मिक विश्वास छ।
