वीरगन्ज-
पश्चिम नेपालका थारु समुदायले आफ्नो मौलिक संस्कृति, परम्परा र प्रकृतिसँगको सम्बन्ध झल्काउने गुरिया पर्व आज हर्षोल्लासका साथ मनाउँदैछन्। विशेषगरी कैलाली, कञ्चनपुरलगायत जिल्लामा बसोबास गर्ने थारु समुदायले विभिन्न धार्मिक तथा सांस्कृतिक विधि पूरा गरी यो पर्व मनाउने गर्छन्।
थारु समुदायको महत्वपूर्ण सांस्कृतिक पर्वका रूपमा रहेको गुरिया श्रावण शुक्ल पञ्चमी अर्थात् नागपञ्चमीका दिन मनाइन्छ। वर्षायाममा खेतबारीमा काम गर्ने समय सर्प तथा अन्य विषालु जीवजन्तुको जोखिम बढ्ने भएकाले गुरिया पर्वलाई प्रकृति, सर्प तथा कृषि जीवनसँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ।
के हो गुरिया पर्व?
थारु समुदायमा गुरिया पर्वलाई नयाँ सुरुवात, सुख–शान्ति, स्वास्थ्य र परिवारको समृद्धिको कामना गर्ने पर्वका रूपमा लिइन्छ। ‘गुरिया’लाई थारु समुदायको मौलिक सांस्कृतिक परम्पराको प्रतीक मानिन्छ। यस पर्वमा विशेषगरी सर्प तथा विषालु जीवजन्तुबाट परिवारको सुरक्षा होस्, खेतीपाती राम्रो होस् र घरपरिवारमा सुख–समृद्धि कायम रहोस् भन्ने जनविश्वास पाइन्छ।
कृषिमा निर्भर थारु समुदायका लागि वर्षायाम निकै महत्वपूर्ण हुने भएकाले गुरिया पर्वलाई कृषि चक्र र प्रकृतिसँगको सम्बन्धसँग पनि जोडेर हेर्ने गरिएको छ।
कसरी मनाइन्छ गुरिया?
गुरिया पर्वका अवसरमा घर–आँगन सफा गर्ने, पूजा गर्ने तथा परम्परागत रूपमा तयार पारिएका सामग्रीको प्रयोग गर्ने चलन छ। परिवारका सदस्यहरू एकै ठाउँमा भेला भएर पर्व मनाउने गर्छन्।
यस अवसरमा थारु समुदायका महिलाहरूले विशेष भूमिका निर्वाह गर्ने गर्छन्। परम्परागत परिकार तयार पार्नुका साथै आफन्त तथा छिमेकीबीच शुभकामना आदानप्रदान गर्ने, नयाँ लुगा लगाउने र रमाइलो गर्ने चलनसमेत छ।
कतिपय स्थानमा सामूहिक रूपमा नाचगान, सांस्कृतिक कार्यक्रम तथा परम्परागत भेषभूषा प्रदर्शन गरिन्छ। यसले नयाँ पुस्तालाई थारु समुदायको मौलिक संस्कृति र परम्परासँग जोड्ने कामसमेत गर्दै आएको छ।
सर्पबाट सुरक्षाको जनविश्वास
गुरिया पर्वको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष सर्प र विषालु जीवजन्तुबाट सुरक्षा हुने जनविश्वास हो। वर्षायाममा खेतबारी तथा घर वरपर सर्पको जोखिम बढ्ने भएकाले नागपञ्चमीसँगै मनाइने गुरिया पर्वमा सर्पको पूजा तथा त्यसबाट सुरक्षा माग्ने परम्परा विकसित भएको थारु समुदायका अगुवाहरू बताउँछन्।
यसरी हेर्दा गुरिया पर्व धार्मिक आस्था मात्र नभई प्रकृति, कृषि, स्वास्थ्य, सामुदायिक एकता र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको पर्वका रूपमा स्थापित छ।
मौलिक संस्कृति संरक्षणको अवसर
आधुनिकता र बदलिँदो जीवनशैलीका कारण कतिपय मौलिक परम्परा क्रमशः हराउँदै गइरहेको अवस्थामा गुरिया पर्वले थारु समुदायको सांस्कृतिक पहिचानलाई नयाँ पुस्तासम्म हस्तान्तरण गर्ने अवसर प्रदान गर्दै आएको छ।
कैलाली, कञ्चनपुरलगायत पश्चिम नेपालका जिल्लामा विशेष उत्साहका साथ मनाइने यो पर्व पछिल्लो समय थारु समुदायको सांस्कृतिक पहिचान र एकताको प्रतीकका रूपमा समेत स्थापित हुँदै गएको छ।
गुरिया पर्वले थारु समुदायलाई आफ्नो मौलिक परम्परा, भाषा, भेषभूषा, खानपान र सामुदायिक जीवनशैलीसँग पुनः जोड्दै आएको छ। त्यसैले यो पर्व केवल एउटा धार्मिक अवसर नभई थारु समुदायको इतिहास, प्रकृतिप्रतिको आस्था र पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको सांस्कृतिक सम्पदाको उत्सवसमेत हो।
