नयाँ दिल्ली-
विश्वको प्रमुख चिनी उत्पादक राष्ट्र भारतले आफ्नो आन्तरिक बजारमा आपूर्ति सहज बनाउन र मूल्यवृद्धि नियन्त्रण गर्न चिनी निर्यातमा अस्थायी प्रतिबन्ध लगाएको छ। बुधबार राति भारत सरकारले एक आदेश जारी गर्दै सेप्टेम्बर ३० सम्मका लागि निर्यातमा रोक लगाएको हो।
तत्काल प्रभावबाट प्रतिबन्ध लागू
भारत सरकारको यो निर्णय ‘तत्काल प्रभाव’ बाट लागू भएको छ। यद्यपि, यसअघि नै निर्यात प्रक्रियामा रहेका केही कन्साइनमेन्ट र अन्य मुलुकसँग खाद्य सुरक्षासम्बन्धी सरकारी सम्झौताअन्तर्गत हुने निर्यातलाई भने अनुमति दिइने स्पष्ट पारिएको छ।
उत्पादन घट्ने चिन्ता र ‘एल निनो’ को प्रभाव
आगामी सिजनमा चिनी उत्पादन घट्न सक्ने चिन्ताका बीच भारतले यो कदम चालेको हो। मौसमविद्हरूले ‘एल निनो’ मौसमी प्रभावका कारण औसतभन्दा कम मनसुन हुने र उखु उत्पादनमा प्रत्यक्ष असर पर्न सक्ने अनुमान गरेका छन्। वर्षा कम भएमा आपूर्ति संकट आउन सक्ने भएकाले भारतले अग्रिम सतर्कता अपनाएको देखिन्छ।
आर्थिक दबाब र ऊर्जा संकट
भारत यतिबेला इरान युद्धका कारण उत्पन्न ऊर्जा संकट र बढ्दो लागतसँग पनि जुधिरहेको छ। मध्यपूर्वबाट हुने ऊर्जा र मल आयातमा परेको प्रभावले भारतको आर्थिक वृद्धिदरको अनुमानलाई समेत अनिश्चित बनाएको छ। यस्तो अवस्थामा दैनिक उपभोग्य वस्तु चिनीको मूल्य बढेमा त्यसले थप आर्थिक दबाब सिर्जना गर्ने निश्चित छ।
विश्व बजारमा पार्ने असर भारत विश्व चिनी बजारको प्रमुख आपूर्तिकर्तामध्ये एक भएकाले यो प्रतिबन्धको प्रत्यक्ष असर अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पर्ने विश्लेषण गरिएको छ। यसले विश्वभर चिनीको मूल्य बढाउन सक्ने देखिएको छ।
निर्यातको तथ्याङ्क: तीव्र उतारचढाव भारतको चिनी निर्यात विगतका वर्षहरूमा निकै उतारचढावपूर्ण देखिएको छ:
- सन् २०२१–२२: १ करोड १० लाख टन (उच्चतम स्तर)
- सन् २०२२–२३: ६३ लाख टन
- सन् २०२३–२४: १ लाख टनमा झरेको
- सन् २०२४–२५: ९ लाख टन (केही सुधार)
आगामी उत्पादन र आपूर्तिलाई लिएर अनिश्चितता कायमै रहेकाले सरकारले पुनः कडा नियन्त्रणको बाटो रोजेको हो।
