काठमाडौं –
बडादसैँ अर्थात् नवरात्रको पाँचौँ दिन आज नौ दुर्गामध्येकी पाँचौँ देवी स्कन्दमाताको विधिपूर्वक पूजा आराधना गरिँदै छ। आश्विन शुक्ल पञ्चमीका दिन मनाइने यस अवसरमा देशभरका घरघरमा स्थापित दशैँघर तथा पूजा कोठामा देवीको आराधना गरी सुख, शान्ति, समृद्धि र सन्तानको कल्याणको कामना गरिन्छ।
हिन्दू धर्मशास्त्रअनुसार स्कन्दमाता भगवान् कार्तिकेय अर्थात् स्कन्दकी माता हुन्। स्कन्दलाई देवताहरूका सेनापति मानिन्छ। मातृत्व, करुणा, शक्ति र ममताकी प्रतीकका रूपमा पूजिने स्कन्दमाताको आराधनाले भक्तजनमा आध्यात्मिक चेतना, आत्मविश्वास र सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ।
यस्तो छ स्कन्दमाताको पूजा विधि
नवरात्रको पाँचौँ दिन बिहानै स्नान गरी शुद्ध वस्त्र धारण गर्ने र पूजा स्थललाई सफा गरेर स्कन्दमाताको तस्बिर वा प्रतिमा स्थापना गर्ने धार्मिक परम्परा छ। त्यसपछि दीप प्रज्वलन गरी धूप, फूल, अक्षता, चन्दन, फलफूल तथा नैवेद्य अर्पण गर्दै देवीको पूजा आराधना गरिन्छ।
पूजाका क्रममा देवीको ध्यान, मन्त्र जप तथा स्तोत्र पाठ गरिन्छ। नवरात्रभर घटस्थापना गरिएको स्थानमा दुर्गा सप्तशती (चण्डी), श्रीमद्देवीभागवतलगायत धार्मिक ग्रन्थको पाठ गर्ने चलन पनि छ। श्रद्धा र भक्तिपूर्वक स्कन्दमाताको पूजा गरेमा सन्तानको सुख, पारिवारिक शान्ति, समृद्धि तथा मनोकामना पूरा हुने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ।
स्कन्दमातालाई कमलको फूल विशेष प्रिय मानिने धार्मिक मान्यता छ। उनको प्रतिमामा चार हातमध्ये दुई हातमा कमलका फूल, एक हातमा बालरूपका स्कन्द र अर्को हात वरद मुद्रामा रहेको वर्णन पाइन्छ। उनी सिंहमा सवार रहेको स्वरूपमा चित्रण गरिन्छ।
स्कन्दमाताको पौराणिक महत्त्व
हिन्दू धार्मिक मान्यताअनुसार स्कन्दमाता देवी पार्वतीकै एक स्वरूप हुन्। भगवान् शिव र पार्वतीका पुत्र स्कन्द अर्थात् कार्तिकेयको माता भएकाले उनलाई स्कन्दमाता भनिएको हो। पौराणिक ग्रन्थहरूमा स्कन्दलाई देवताहरूको सेनापति तथा दुष्ट शक्तिविरुद्धको युद्धमा देवताहरूको नेतृत्व गर्ने शक्तिशाली देवताका रूपमा वर्णन गरिएको छ।
स्कन्दमाताको आराधनाले मातृत्व, त्याग, करुणा र शक्तिको महत्त्वलाई स्मरण गराउने धार्मिक विश्वास छ। देवीको काखमा बालरूपमा विराजमान स्कन्दले मातृप्रेम र संरक्षणको प्रतीकात्मक सन्देश दिन्छन्। त्यसैले स्कन्दमाताको पूजा विशेषगरी सन्तानको सुख, परिवारको कल्याण र जीवनमा शान्ति प्राप्तिको कामनासँग जोडिएको छ।
नवरात्रमा नवदुर्गाको विशेष आराधना
वैदिक सनातन धर्मावलम्बीले प्रत्येक वर्ष आश्विन शुक्ल प्रतिपदादेखि नवमीसम्म दुर्गा देवीका नौ स्वरूपको विशेष पूजा आराधना गर्छन्। नवरात्रको पहिलो दिन शैलपुत्री, दोस्रो दिन ब्रह्मचारिणी, तेस्रो दिन चन्द्रघण्टा, चौथो दिन कुष्माण्डा, पाँचौँ दिन स्कन्दमाता, छैटौँ दिन कात्यायनी, सातौँ दिन कालरात्रि, आठौँ दिन महागौरी र नवौँ दिन सिद्धिदात्रीको पूजा गरिन्छ। यी नौ स्वरूपलाई सामूहिक रूपमा नवदुर्गा भनिन्छ।
नवरात्रको पहिलो दिन घटस्थापना गरी जौको जमरा राख्ने परम्परा छ। नौ दिनसम्म देवीको पूजा आराधना गरेपछि विजयादशमीका दिनदेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म मान्यजनबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गर्दै बडादसैँ मनाइन्छ।
यस अवधिमा देशभरका शक्तिपीठ तथा देवी मन्दिरहरूमा दर्शन र पूजाआराधना गर्ने भक्तजनको भीड लाग्ने गर्छ। देवीको दर्शन तथा आराधनाबाट मनोकामना पूरा हुने, पारिवारिक सुखशान्ति कायम हुने र जीवनमा सुख, समृद्धि तथा ऐश्वर्य प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास रहिआएको छ।
नवरात्र केवल धार्मिक अनुष्ठान मात्र नभई शक्ति, सदाचार, मातृत्व र सकारात्मकताको प्रतीकका रूपमा पनि लिइन्छ। स्कन्दमाताको पूजाले परिवारमा प्रेम, आपसी सद्भाव र सुखशान्ति कायम रहोस् भन्ने कामनालाई विशेष महत्त्व दिने गर्दछ।
