काठमाण्डौं –
विश्व राजनीतिमा नयाँ शक्ति सन्तुलनको संकेतका रूपमा हेरिएको अमेरिका, रुस र चीनका राष्ट्रप्रमुखबीच अर्को साता चीनमा ऐतिहासिक त्रिपक्षीय भेटवार्ता हुने भएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ एउटै टेबलमा बसेर छलफल गर्ने भएपछि अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा यसले विशेष चासो पैदा गरेको छ।
ह्वाइट हाउसले शुक्रबार पुष्टि गरेअनुसार तीनै नेताबीच आगामी बिहीबार चीनको दक्षिणी सहर सेन्जेनमा आयोजना हुने एसिया–प्रशान्त आर्थिक सहयोग (एपेक) शिखर सम्मेलनको साइडलाइनमा भेटवार्ता हुनेछ। विश्वका तीन ठूला परमाणु शक्ति राष्ट्रका प्रमुख एकैपटक एउटै मञ्चमा उपस्थित भएर छलफल गर्न लागेकाले यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा महत्त्वपूर्ण घटनाका रूपमा हेरिएको छ।
ह्वाइट हाउसकी प्रवक्ता ओलिभिया वेल्सका अनुसार राष्ट्रपति ट्रम्पले विश्वमा परमाणु हतियारको भण्डार घटाउने विषयलाई छलफलको प्रमुख एजेन्डा बनाउनेछन्। तीनै देशसँग विशाल परमाणु हतियार भण्डार रहेकाले त्यसको नियन्त्रण र न्यूनीकरणका विषयमा हुने छलफललाई विश्व सुरक्षाको दृष्टिले महत्त्वपूर्ण मानिएको छ।
अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार बैठकमा इरानको विषयले पनि प्राथमिकता पाउन सक्छ। तर रुस–युक्रेन युद्ध भने त्रिपक्षीय वार्ताको औपचारिक एजेन्डामा नरहेको बताइएको छ।
यद्यपि, यो भेटवार्ताबाट तत्काल कुनै ठोस सम्झौता हुने अपेक्षा अमेरिकाले गरेको छैन। एक वरिष्ठ अमेरिकी अधिकारीले यसलाई तीन देशका राष्ट्रप्रमुखबीच उच्च तहमा हुने पहिलो संवाद र भविष्यमा थप छलफल अघि बढाउने प्रारम्भिक अवसरका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। एसोसिएटेड प्रेस (एपी) र रोयटर्सका समाचारअनुसार बैठकको महत्त्व तत्कालीन सम्झौताभन्दा पनि तीन महाशक्तिबीचको संवाद र आगामी कूटनीतिक दिशामा केन्द्रित रहने देखिएको छ।
परमाणु हतियार नियन्त्रण मुख्य चुनौती
तीन महाशक्तिका प्रमुखबीच हुन लागेको भेटवार्ताको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष परमाणु हतियार नियन्त्रण रहने देखिएको छ। गत फेब्रुअरीमा अमेरिका र रुसबीचको परमाणु हतियार नियन्त्रणसम्बन्धी नयाँ स्टार्ट सन्धिको अवधि समाप्त भएपछि विश्वका दुई ठूला परमाणु शक्ति राष्ट्रका हतियार भण्डारमाथिको औपचारिक नियन्त्रण कमजोर बनेको छ।
यस परिस्थितिमा चीनलाई समेत समेटेर नयाँ परमाणु हतियार नियन्त्रण सम्झौता गर्नुपर्ने ट्रम्पको प्रस्ताव छ। चीनको परमाणु क्षमता तीव्र गतिमा विस्तार भइरहेको अमेरिकी पक्षको दाबी छ। तर बेइजिङले आफ्नो परमाणु हतियार भण्डार नियन्त्रण गर्ने नयाँ सम्झौतामा सहभागी हुन विशेष उत्साह देखाएको छैन।
यसले त्रिपक्षीय वार्तालाई थप जटिल बनाउने देखिन्छ। अमेरिका र रुसबीच परमाणु हतियार नियन्त्रणको पुरानो अनुभव भए पनि चीनको सहभागिता र उसको रणनीतिक प्राथमिकता नयाँ सम्झौताका लागि प्रमुख चुनौती बन्न सक्छ।
ट्रम्प र सीबीच छुट्टै द्विपक्षीय वार्ता
एपेक शिखर सम्मेलनमा सहभागी हुन राष्ट्रपति ट्रम्प आगामी बुधबार चीन पुग्नेछन्। बिहीबार उनले चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङसँग छुट्टै द्विपक्षीय वार्ता र कार्यभोज गर्ने कार्यक्रम छ। त्यसपछि भ्रमणको अन्त्यमा पुटिनसहित त्रिपक्षीय बैठकमा सहभागी हुने ह्वाइट हाउसले जनाएको छ।
सन् २०२५ मा दोस्रोपटक अमेरिकी राष्ट्रपति बनेपछि ट्रम्प र सीबीच हुन लागेको यो चौथो भेटवार्ता हुनेछ। यसअघि दुई नेताबीच व्यापार, आर्थिक सम्बन्ध र अन्तर्राष्ट्रिय रणनीतिका विषयमा पटक–पटक छलफल भइसकेको छ।
चीन जानुअघि ट्रम्पले मंगलबार फिलिपिन्समा आयोजना हुने दक्षिणपूर्वी एसियाली राष्ट्रहरूको संगठन (आसियान) शिखर सम्मेलनमा पनि सहभागिता जनाउनेछन्। ह्वाइट हाउसले उनको एसिया भ्रमणलाई इन्डो–प्यासिफिक क्षेत्रमा अमेरिकी रणनीतिक तथा आर्थिक हित प्रवर्द्धन गर्ने प्रयासका रूपमा व्याख्या गरेको छ।
विश्व राजनीतिमा नयाँ समीकरणको संकेत?
अमेरिका, रुस र चीनबीचको सम्बन्ध पछिल्लो समय व्यापार, सुरक्षा, क्षेत्रीय द्वन्द्व र रणनीतिक प्रतिस्पर्धाका कारण जटिल बन्दै आएको छ। यस्तो अवस्थामा तीनै देशका राष्ट्रप्रमुख एकै ठाउँमा भेला हुनुलाई केवल औपचारिक कूटनीतिक भेटका रूपमा मात्र हेरिएको छैन।
विश्लेषकहरूका अनुसार यस भेटवार्ताले तत्काल विश्व राजनीतिमा ठूलो परिवर्तन ल्याउनेभन्दा पनि तीन महाशक्तिबीचको सम्बन्ध, आपसी अविश्वास र रणनीतिक प्राथमिकताबारे प्रत्यक्ष संवादको अवसर सिर्जना गर्न सक्छ।
अमेरिका र चीनबीच व्यापार तथा प्रविधिसम्बन्धी प्रतिस्पर्धा कायमै छ भने रुस युक्रेन युद्धका कारण पश्चिमी राष्ट्रहरूसँगको तनावमा छ। अर्कोतर्फ चीन र रुसबीच रणनीतिक तथा आर्थिक सहकार्य विस्तार हुँदै गएको छ। यस्तो पृष्ठभूमिमा ट्रम्प, पुटिन र सीबीचको भेटवार्ताले आगामी दिनमा विश्व शक्ति सन्तुलन कता मोडिन्छ भन्ने विषयमा चासो बढाएको छ।एजेन्सी
