काठमाडौं –
इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूले गाजा युद्धका क्रममा कतारमाथि इजरायलले आक्रमण तथा बमबारी गरेको सार्वजनिक रूपमा स्वीकार गरेपछि मध्यपूर्वको सुरक्षा, कूटनीति र विश्व ऊर्जा आपूर्तिको भविष्यबारे गम्भीर प्रश्न उठेको छ।
कतारजस्तो अमेरिकी सहयोगी तथा गाजा युद्धमा मध्यस्थकर्ताको भूमिका निर्वाह गरिरहेको देशको भूमिमै आक्रमण गरेको विषयलाई नेतान्याहूले पछिल्लो अन्तर्वार्तामा झनै आक्रामक शैलीमा स्वीकार गरेका हुन्। उनले आफूले कतारमाथि आक्रमण र बमबारी गरेको बताउँदै कतारलाई इजरायलप्रति शत्रुतापूर्ण व्यवहार गर्ने देशका रूपमा चित्रित गरेका छन्।
यो स्वीकारोक्तिले नेतान्याहू नेतृत्वको इजरायली सैन्य नीतिले गाजाको सीमाभन्दा बाहिर फैलिँदै मध्यपूर्वको कूटनीतिक तथा सुरक्षा सन्तुलनलाई समेत चुनौती दिइरहेको बहसलाई पुनः तीव्र बनाएको छ।
विशेषगरी, मध्यस्थताका लागि महत्वपूर्ण मानिएको कतारमाथि नै सैन्य आक्रमण हुनु मध्यपूर्वमा शान्ति वार्ताभन्दा सैन्य शक्तिलाई प्राथमिकता दिइएको संकेतका रूपमा आलोचना भइरहेको छ। सन् २०२५ सेप्टेम्बर ९ मा दोहामा भएको इजरायली हवाई आक्रमण हमासका नेताहरूलाई लक्षित गरेर गरिएको थियो। आक्रमणमा कतारी सुरक्षा अधिकारीसहित केही व्यक्तिको मृत्यु भएको थियो भने हमासका शीर्ष नेताहरू भने जोगिएका थिए।
त्यतिबेला अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले समेत कतारमाथिको आक्रमण आफ्नो निर्णय नभएको र इजरायलले एकपक्षीय रूपमा गरेको बताएका थिए। उनले कतार अमेरिकाको निकट सहयोगी तथा गाजा युद्धमा शान्ति वार्ताको मध्यस्थकर्ता रहेको उल्लेख गर्दै यस्तो आक्रमणले इजरायल वा अमेरिकाको उद्देश्य पूरा नगर्ने बताएका थिए।
आक्रमणपछि अन्तर्राष्ट्रिय दबाब बढेपछि नेतान्याहूले सन् २०२५ सेप्टेम्बर २९ मा ट्रम्पको उपस्थितिमा कतारी प्रधानमन्त्री शेख मोहम्मद बिन अब्दुलरहमान अल थानीसँग फोनवार्ता गर्दै कतारी सार्वभौमसत्ता उल्लंघन भएकोमा दुःख व्यक्त गरेका थिए। उनले भविष्यमा कतारको भूमिमाथि यस्तो आक्रमण दोहोर्याउने छैनन् भन्ने प्रतिबद्धतासमेत जनाएका थिए।
तर, अहिले पुनः सार्वजनिक रूपमा ‘कतारमाथि आक्रमण र बमबारी गरेको’ भन्दै नेतान्याहूले त्यसलाई उपलब्धिका रूपमा प्रस्तुत गर्नुले त्यतिबेला व्यक्त गरिएको प्रतिबद्धताको विश्वसनीयतामाथि समेत प्रश्न उठाएको छ।
मध्यपूर्व अस्थिर हुँदा विश्व ऊर्जा बजारमा दबाब
मध्यपूर्व विश्वको प्रमुख तेल तथा ग्यास आपूर्ति क्षेत्र भएकाले यहाँको कुनै पनि ठूलो सैन्य तनावले क्षेत्रीय सुरक्षामात्र होइन, विश्व ऊर्जा बजारलाई समेत प्रभावित गर्न सक्छ। विशेषगरी कतार विश्वको महत्वपूर्ण तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) निर्यातक मुलुक भएकाले कतारसँग जोडिएको सैन्य तनावले ऊर्जा आपूर्ति र मूल्यमा थप जोखिम सिर्जना गर्न सक्छ।
इजरायल–हमास युद्ध, इरानसँगको तनाव, लेबनान, सिरिया, यमन तथा खाडी क्षेत्रमा बढ्दै गएको सैन्य टकरावसँगै मध्यपूर्व क्रमशः बहुआयामिक द्वन्द्वको केन्द्र बन्दै गएको छ। यस्तो अवस्थामा ऊर्जा पूर्वाधार वा प्रमुख समुद्री व्यापार मार्गमा कुनै ठूलो अवरोध आए त्यसको असर तेल, ग्यास, ढुवानी लागत र विश्व बजारसम्म पुग्न सक्छ।
त्यसैले नेतान्याहूको आक्रामक सैन्य नीतिलाई आलोचकहरूले ‘मध्यपूर्वलाई स्थिर बनाउनेभन्दा थप अस्थिर बनाउने रणनीति’ का रूपमा व्याख्या गर्दै आएका छन्। दोहामाथिको आक्रमणले समेत गाजा युद्ध अन्त्य गर्ने कूटनीतिक प्रयासलाई कमजोर पार्ने जोखिम देखाएको थियो।
कतारमाथिको आक्रमण त्यस अर्थमा एउटा देशमाथिको सैन्य कारबाहीमा मात्र सीमित रहेन। यसले युद्धरत पक्षबीच संवाद गराउने मध्यस्थ देशको सुरक्षा, अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको सम्मान र भविष्यका शान्ति वार्ताको विश्वसनीयतामाथि नै प्रश्न खडा गर्यो।
नेतान्याहूको पछिल्लो स्वीकारोक्तिले अब अर्को प्रश्नलाई पनि अगाडि ल्याएको छ । मध्यपूर्वमा सैन्य तनाव विस्तार हुँदै जाँदा यसको राजनीतिक र मानवीय मूल्य मात्रै होइन, विश्व अर्थतन्त्र र ऊर्जा सुरक्षाको मूल्यसमेत कसले चुकाउने?
यही कारण कतारमाथिको इजरायली आक्रमणलाई केवल गाजा युद्धको अर्को घटनाका रूपमा होइन, मध्यपूर्वको बढ्दो अस्थिरता र विश्व ऊर्जा सुरक्षामाथि थपिएको जोखिमका रूपमा हेर्नुपर्ने अवस्था बनेको छ।
